Hoe voelt het om moeder te zijn van een zoon die in de gevangenis zit? Voor deze moeder betekent het leven tussen hoop en angst, tussen onvoorwaardelijke liefde en machteloosheid. Terwijl haar zoon een gevangenisstraf uitzit, voelt ook zij zich gevangen. Niet achter tralies, maar in haar zorgen en verdriet. “Je zoon is niet vrij en jij bent ook niet vrij. Je bent niet vrij van zorgen, je bent niet vrij van verdriet, je bent van niets vrij.”
‘Hij heeft veel verkeerd gedaan, maar het blijft mijn kind’
Zo'n vijf jaar geleden kreeg ze een telefoontje dat haar leven opnieuw op zijn kop zette. Aan de andere kant van de lijn hoorde ze haar zoon: “Mama, ik zit in de gevangenis.”
Het was niet helemaal onverwacht. Haar zoon worstelde al langer met een cocaïneverslaving en was daardoor in aanraking gekomen met justitie. Als moeder had ze al langer door dat het niet goed met hem ging. Toch kwam het nieuws hard binnen.
“De eerste reactie is altijd kwaadheid”, vertelt ze. Maar die kwaadheid maakt al snel plaats voor medelijden en bezorgdheid. Want hoe moeilijk de situatie ook is, haar zoon in de steek laten is voor haar geen optie.
“Het is mijn zoon en hij heeft veel verkeerd uitgestoken, maar ik zie hem doodgraag en ik kan hem niet in de steek laten.”
Ze beseft maar al te goed dat haar zoon fouten heeft gemaakt. Toch ziet ze ook de jongen achter die fouten. Een jongen die op jonge leeftijd zijn vader verloor en plots het gevoel kreeg dat hij voor zijn moeder en zus moest zorgen. Een jongen die steeds verder verstrikt raakte in een verslaving.
“Hij moest onmiddellijk volwassen worden, onmiddellijk werken, onmiddellijk voor zijn zus en mama zorgen.”
Voor haar is de verslavingsproblematiek onlosmakelijk verbonden met het verhaal van haar zoon. Ze vreest dat hij nog veel uit zijn verleden moet verwerken.
‘Waarom komt het allemaal neer op mij?’
Tijdens zijn detentie probeert ze zoveel mogelijk aanwezig te blijven. Ze gaat op bezoek, stuurt geld en neemt de telefoon op wanneer haar zoon het moeilijk heeft. Die telefoongesprekken zijn voor hem vaak de enige momenten waarop hij zijn zorgen en gevoelens kwijt kan.
Dat haar zoon haar in vertrouwen neemt, betekent veel voor haar. “Dat gaf een goed gevoel om te weten dat ik zijn vertrouwen had.” Maar tegelijk weegt die verantwoordelijkheid zwaar.
Ze maakt zich zorgen over het drugsgebruik binnen de gevangenismuren en de beperkte psychologische ondersteuning die haar zoon volgens haar krijgt. Ze heeft het gevoel dat ze als moeder voortdurend de rol van hulpverlener moet opnemen.
“Er is daar echt niemand. Psychologische begeleiding is daar niet, hé. En waarom komt het allemaal neer op de familie? Waarom komt het allemaal neer op mij eigenlijk?”
Ook financieel voelt ze zich verantwoordelijk. Om contact te kunnen houden, heeft haar zoon belwaarde nodig. Zonder geld kan hij niet bellen, waardoor ze soms dagenlang niets van hem hoort.
“Als ouder, als familie ben je eigenlijk bijna verplicht om geld te sturen. Want als je geen geld stuurt, kan hij geen belwaarde kopen en dan hoor je elkaar twee dagen niet.”
Het zijn zorgen die voor buitenstaanders niet altijd zichtbaar zijn, maar die haar dagelijks leven sterk beïnvloeden.
‘Ja, ik was gestraft’
Ook de bezoeken aan de gevangenis laten hun sporen na. Ze herinnert zich de vele uren in de wachtzaal en de strenge regels tijdens het bezoek. Hoewel ze begrijpt dat er veiligheidsregels nodig zijn, mist ze soms een menselijke en respectvolle benadering.
“Handen op tafel houden, niet te veel knuffelen, geen handen geven aan elkaar, al die dingen.”
Ze heeft het gevoel dat ze niet alleen als bezoeker wordt behandeld, maar ook wordt beoordeeld op de fouten van haar zoon.
“Je wordt beschouwd als de moeder van een crimineel, en ze zouden misschien denken dat ik ook niet deug.”
Toch zijn de bezoeken ook waardevolle momenten. Zodra ze haar zoon terugziet, vallen de zorgen even weg.
“Dan mochten we binnen in de bezoekerszaal en dan was dat drie kwartier altijd babbelen en lachen, zoals altijd.”
Waar deze moeder tegenaan loopt is het gebrek aan informatie. Ze wil graag weten hoe de procedure van haar zoon verloopt, wanneer hij voor de rechter moet verschijnen en welke documenten nog nodig zijn. Maar antwoorden vinden blijkt moeilijk.
“Het enige wat ik kon doen, was bellen naar het onthaal. En dan zeggen ze: ‘Wij kunnen daar niet op antwoorden, wij zijn hier enkel voor de bezoekuren.’”
Ze voelt zich als moeder nauwelijks betrokken, terwijl ze buiten de gevangenismuren een belangrijke ondersteunende rol voor haar zoon vervult.
‘De angst dat het opnieuw zal misgaan’
Een van de moeilijkste momenten was de uitspraak van de rechter. Haar zoon kreeg een gevangenisstraf van vijf jaar.
“Je blijft hopen en hopen, en dan hoor je plots de maximumstraf.”
Vooral het besef dat haar zoon opnieuw jaren van zijn jonge leven verliest, doet pijn. Ze vraagt zich af wanneer hij eindelijk verder zal kunnen met zijn leven.
Maar ook een vrijlating brengt niet vanzelf rust. Na een eerdere detentie kwam haar zoon opnieuw bij haar wonen. Al snel merkte ze dat hij herviel in zijn oude gewoontes.
Uit angst dat hij opnieuw drugs zou gebruiken en mogelijk een overdosis zou nemen, nam ze een bijzonder moeilijke beslissing: ze verwittigde zelf de politie.
“Ik heb mijn eigen zoon verklikt, voor zijn eigen veiligheid.”
Aanvankelijk was haar zoon woedend. Later gaf hij toe dat ze gelijk had gehad.
Die ervaring illustreert hoe ingewikkeld haar rol als moeder soms is. Ze wil haar zoon beschermen, maar kan niet voorkomen dat het opnieuw misgaat.
“De angst dat het opnieuw zal misgaan, dat zit ingeworteld.”
‘Mijn grootste steun is mijn hartsvriendin, waar ik alles tegen kan zeggen’
Ook binnen haar familie merkt ze dat de jarenlange onzekerheid hun tol eisen. Waar verschillende familieleden vroeger regelmatig op bezoek gingen, nemen sommigen nu wat meer afstand. Ze begrijpt dat, maar dat maakt het voor haar soms eenzaam.
Gelukkig is er één vriendin op wie ze onvoorwaardelijk kan rekenen. Iemand bij wie ze alles kwijt kan, die haar troost en die ook haar zoon blijft steunen.
“Mijn grootste steun en grootste toeverlaat is mijn hartsvriendin. Waar ik alles tegen kan zeggen en die mij vastpakt en knuffelt en zegt dat het wel goed komt.”
Voor haar betekent die steun enorm veel. “Dat is een geschenk.”
Tijdens een gevangenisbezoek ontmoette ze ooit een andere moeder die precies hetzelfde gevoel beschreef. Het was een korte ontmoeting in de gang van de bezoekersruimte, maar ze herinnert zich die nog goed.
“Die voelde haar ook gevangen, je bent nooit op je gemak. We hebben elkaar eens vastgepakt, maar dan moesten we door.”
Voor heel even voelde ze zich begrepen door iemand die hetzelfde meemaakte. Toch denkt ze dat veel families het moeilijk vinden om over hun situatie te praten. De schaamte en de angst voor reacties van anderen vormen volgens haar een hoge drempel.
‘Het ligt niet aan jou’
Wanneer we haar vragen wat ze aan andere moeders in een gelijkaardige situatie zou willen meegeven, hoeft ze niet lang na te denken.
“Het ligt niet aan jou dat hij daar is. Het is niet jouw schuld.”
Ze weet hoe gemakkelijk mensen oordelen over ouders van iemand die in de gevangenis zit. Ook zij kreeg opmerkingen over de manier waarop ze haar zoon bleef ondersteunen.
Daarom wil ze andere moeders vooral aanmoedigen om zichzelf niet de schuld te geven.
“Het belangrijkste is: geen schuldgevoel hebben. Denk niet dat jij de schuld daarvan bent. Niet van: misschien heb ik hem een beetje te veel verwaarloosd of niet opgelet vroeger. Denk dat niet. Het is niet jouw schuld.”
Haar verhaal laat zien hoe ver de gevolgen van detentie reiken. Niet alleen de persoon achter de gevangenismuren wordt geraakt. Ook ouders, partners, kinderen en andere naasten leven soms jarenlang met onzekerheid, angst en verdriet.
Met BuitenStem brengt BuitenFamilies de verhalen van mensen die geraakt worden door de detentie van een naaste. Door hun ervaringen te delen, willen we het taboe doorbreken en aandacht vragen voor de noden van families van gedetineerde personen.
Herken je jezelf in dit verhaal? Bij BuitenFamilies kan je terecht voor een luisterend oor, informatie en ondersteuning. Je staat er niet alleen voor.